Jafnrétti í skólum

Fréttir / Hörðuvallaskóli til fyrirmyndar

	8.6.2010	08:29	AA

Smelltu til að skoða myndina í fullri stærð

Pabbinn er að leggja sig, mamman er ófrísk í eldhúsinu og börnin leika sér í herbergjunum sínum.

Jafnréttisfræðsla hefur fest sig í sessi í fjórða og áttunda bekk
Hörðuvallaskóli tók þátt í þróunarverkefninu, Jafnréttisfræðsla í leik- og grunnskólum skólaárið 2008-2009. Upphaflega átti verkefnið að snúa að heildrænni námsráðgjafaáætlun með áherslu á eflingu náms- og starfsvitundar nemenda. En eins og oft gerist með þróunarverkefni þá breyttist áherslan og í staðinn var unnið með jafnréttisfræðslu í 8. bekk og sjónræna náms- og starfsfræðslu og jafnréttisfræðslu í bland í 4. bekk. Íris Arnardóttir náms- og starfsráðgjafi skólans bar hitann og þungann af verkefninu sem nú er orðið hluti af skólastarfinu í Hörðuvallaskóla.

Markmið
Markmiðið verkefnisins í fjórða bekk var að efla vitund nemenda varðandi fjölbreytileika samfélagsins, jafnan rétt kynjanna og kynbundið starfsval og starfshugsun. Hvað áttunda bekk varðar var markmiðið að nemendur þjálfuðust í gagnrýnni hugsun og ættu betur með að taka ákvarðanir óháð staðalmyndum kynjanna.

Ávinningur af verkefninu í fjórða bekk
Ávinningurinn af verkefninu í fjórða bekk var metinn með því að taka viðtöl við nemendur þar sem þeir voru spurðir hvað þeir hefðu lært í tímunum í vetur. Ef nemendur minntust ekki á jafnrétti voru þeir spurðir: „getur þú sagt mér hvað jafnrétti er“. Hér fyrir neðan má sjá nokkur dæmi um svör nemenda.

• Lærði um vináttu, stelpur og strákar geta líka alveg leikið saman og ég lærði líka um samvinnu.
• Þetta voru allavega skemmtilegir tímar, lærði líka að það eru ekki allir í alvöru ríkir, sumir eiga ekkert og það er ekki jafnrétti, nei ég meina réttlæti.
• Ég lærði um lífsleikni og jafnrétti og ójafnrétti, að sumir krakkar geta ekki verið í skóla en suma langar að fara í skóla og það er óréttlæti og allir eiga rétt á að vera í skóla svo lærði ég bara jafnrétti og allskonar þannig.

Af svörum nemenda er ljóst að jafnréttisvitund þeirra hefur aukist en langflestir vissu um hvað jafnrétti snérist.

Kynjamunur í fjórða bekk
Nemendur fjórða bekkjar byggðu bæ frá grunni. Strax við upphaf verkefnisins kom kynjamunurinn í ljós. Stelpurnar vildu hafa skóla, leikskóla, hús, barnapíuhús og dýrabúðir í bænum en strákarnir bryggju, her, lögreglu, björgunarsveit, slökkvilið og víkingasveit. Á meðan bærinn var í ,,byggingu“ var lítill munur á kynjunum nema stelpurnar lögðu meiri vinnu í að teikna og lita.

Þegar kom að því að nemendur byggju sér til fjölskyldu kom skýr kynjamunur í ljós. Stelpurnar voru mjög uppteknar af því hvað þær ætluðu að eiga mörg börn, hvað þau ættu að vera gömul, hvað þau ættu að heita, hvort þær ættu að vera óléttar og þá með eitt barn eða tvíbura og hvað kærastinn þeirra eða eiginmaður ætti að vera gamall. Strákarnir voru hins vegar tiltölulega fljótir að búa til sínar fjölskyldur sem samanstóð af þeim sjálfum og jafnvel hundi, sumir vildu eiga kærustur og sumir börn en það var ekki algilt eins og hjá stelpunum.

Næsta var „byggð“ blokk og fékk hver nemandi fékk A-4 blað til að innrétta sína íbúð. Í þeirri vinnu sýndu börnin kynbundið heimilismynstur þar sem þau teiknuðu ,,mömmuna í eldhúsinu eða hjá börnunum“ en ,,pabbana“ við sjónvarpið.

Að lokum var hugtakið jafnrétti víkkað út og barnalögin m.a. kynnt fyrir nemendum og rædd. Allir eiga jú að hafa jafnan rétt á eigin skoðun og upplifun. Börnin veltu fyrir sér hvort öll börn byggju við ást og umhyggju, mat og húsaskjól. Öll börn eiga rétt á því að vera í skóla, en er það raunin?

Ávinningur af verkefninu í áttunda bekk
Nemendur í áttunda bekk svöruðu skriflega hvað þeir töldu sig hafa lært af verkefninu, hvað þeim fannst skemmtilegt og hvað þeir hefðu viljað hafa öðruvísi. Hér fyrir neðan eru nokkur dæmi um svör nemenda.

Hvað finnst þér þú hafa lært ?
• Heimspekilega hugsun á hin ýmsu fyrirbæri
• Mjög margt t.d. hvað félagsmótun, tilfinningar, klíkur og hvað sjálfstæði er
• Mér finnst ég hafa lært hvað kynjaskipting er, fyrirtækjaþjónusta og það sem þarf að gera til að halda uppi bæjarfélagi

Hvað fannst þér skemmtilegast?
• Capital Iceland verkefnið var skemmtilegast því þá gátum við komið með okkar eigin hugmyndir á hvað við vildum hafa á eyjunni og við gátum síðan fengið að kjósa ýmislegt
• Að tala um muninn á stelpum og strákum, eyjan var líka skemmtileg
• Að rökræða í Huxaranum.

Hvað myndir þú vilja hafa öðruvísi?
• Fá meiri tíma til að skrifa stefnuræðurnar og við hefðum getað verið fljótari að framkvæma hlutina
• Fleiri tíma og meiri umræður.

Þó nemendur séu meðvitaðri um hugtakið jafnrétti er enn langt í land hvað varðar hefðbundnar staðalmyndir kynjanna.

Kynjamunur í áttunda bekk
Unnið var með hugtakið félagsmótun og hvort kynin félagsmótun kynjanna væri ólík. Hver munurinn væri og hvers vegna.

Samkvæmt hefðbundnum skilningi nemenda á því ,,hvernig kynin eiga að vera“ segja þau að hinn almenni rómur segi að konur eigi að vera kvenlegar, mála sig og ekki keyra trukka en karlmenn eiga að vera töffarar, ekki gráta og að þeir eigi að þjóna konum.

Einnig var unnið með tilfinningar og rætt hvort einhver munur væri á tilfinningum kynjanna. Í ljós kom að nemendur eru með skýrt mótaðar hugmyndir varðandi hvaða tilfinningar tilheyra hvoru kyni. Feimni, stjórnsemi og undirgefni eru stelputilfinningar svo dæmi sé tekið en stríðni, hávaðasemi og óöryggi strákatilfinningar. Nemendur voru sammála um að hræðsla ætti við bæði kyn en strákar stirðna upp en stelpur öskra, að vera frekur tilheyrir líka báðum kynjum en stelpur fara í fýlu en strákar nota vald og hótanir.

Vinsælasta verkefnið í sjálfsmati nemenda fjallaði um klíkur. Þegar umræða fór í gang um hvernig týpur það væru sem yfirleitt væru ,,leiðtogar“ klíku kom í ljós að nemendur upplifa eiginleika kvenkynsleiðtoga og karlkynsleiðtoga á ólíkan máta. Kvenkynsleiðtogi er fallegur, ríkur, stjórnsamur, sjálfselskur, mjór, undirförull og tækifærissinni. Karlkynsleiðtogi er vinsæll, fallegur, ríkur, frekur, massaður, tækifærissinni og stjórnsamur.

Náðust markmiðin?
Markmiðið að auka meðvitund nemenda um fjölbreytileika samfélagsins náðst í 4. bekk. Nemendur eru nú meðvitaðri um flóru mannlífsins, störf og umgjörð bæjarins, þekkja og geta skilgreint hugtakið jafnrétti.

Í áttunda bekk eru nemendur nú betur í stakk búnir til að nota gagnrýna hugsun. Engu að síður er mikið verk að vinna hvað varðar kynjaða hugsun, sérstaklega þegar kemur að verkaskiptingu kynjanna á heimili, störf og stjórnunarstöður.

Tvær nýjar bækur væntanlegar
Eins og áður segir er það Íris Arnardóttir náms- og starfsráðgjafi í Hörðuvallaskóla sem ber hitann og þungann af jafnréttisfræðsluverkefninu. Íris hefur auk þess fengist við námsgagnagerð og á þessu ári koma út eftir hana tvær bækur, Eru fjöllin blá? og Huxarinn, en báðar bækurnar byggja á reynslu hennar af jafnréttisfræðslu.

Það er Tindur bókaútgáfa sem gefur bækurnar út, skólar sem vilja eignast bækurnar geta sett sig í samband við Helga í síma 773 7300 eða í tölvupósti: tindur[at]tindur.is

Til baka

Jafnréttisstofa

D10.is

Þróunarverkefnið Jafnréttisfræðsla í leik- og grunnskólum
Jafnréttisstofa | Borgum v/Norðurslóð | 600 Akureyri
arnfridur[at]jafnretti.is | sími 460-6200 Hafðu samband

Fræðslufulltrúi Jafnréttisstofu
Bergljót Þrastardóttir

bergljot[at]jafnretti.is Jafnréttisstofa Borgum v/ Norðurslóð sími 460-6200

Lög um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla

Á öllum skólastigum skulu nemendur hljóta fræðslu um jafnréttismál þar sem m.a. skal lögð áhersla á að búa bæði kynin undir jafna þátttöku í samfélaginu, svo sem í fjölskyldu og atvinnulífi.

Þróunarverkefnið Jafnréttisfræðsla í leik- og grunnskólum

Samstarfsverkefni Reykjavíkur, Akureyrar, Hafnarfjarðar, Kópavogs, Mosfellsbæjar, Jafnréttisstofu, félags- og tryggingmálaráðuneytisins sem miðar að því að auka og efla jafnréttis- og kynjasjónarmið í leikskólum og grunnskólum.

Helga Helgadóttir
MA ritgerð

"...drengir og stúlkur hugsa ekki á sama hátt um störf. Náms- og starfsráðgjafar þurfa að vera meðvitaðir um að það er mögulegt og jafnframt æskilegt að hafa áhrif á þessa hugsun."